Początki Szkoły im. Staszica – The first years of Staszic Gymnasium

W 1905 roku Stanisław Kontkiewicz napisał w liście do swojego starszego syna Stanisława jr., byłego studenta zamkniętej Politechniki w Warszawie, studiującego wtedy we Freibergu: „Kiedy się trochę uspokoi i ludzie wezmą się do pracy, mam zamiar wziąć udział w Komisyi Szkolnej przy Stowarzyszeniu Techników, które zbiera fundusz na założenie szkoły imienia Staszyca (prawdopodobnie technicznej). …”. I tak się zaczęła się historia związków już pięciu pokoleń potomków Józefa Kontkiewicza ze szkołą im. Staszica. Co ciekawe, jak wynika z listu, w pierwszych przymiarkach miała to być szkoła techniczna.

Fragment listu Stanisława Kontkiewicza sr. do syna Stanisława jr. z 1905 r.

Fragment listu Stanisława Kontkiewicza sr. do syna Stanisława jr. z 1905 r.

Rewolucja w Królestwie Polskim, która była częścią rosyjskiej rewolucji 1905 roku przyniosła szereg korzystnych zmian na ziemiach polskich znajdujących się pod rosyjskim zaborem. Jedną z jej konsekwencji stała się możliwość tworzenia polskiego szkolnictwa prywatnego. Fakt ten postanowiło natychmiast wykorzystać Stowarzyszenie Techników w Warszawie i zdecydowało się utworzyć szkołę ogólnokształcącą z polskim językiem wykładowym. Wprawdzie władze rosyjskie przestrzegały w dalszym ciągu zasady odmawiania instytucjom społecznym koncesji na prowadzenie polskich szkół, jednak wymyślono metodę obejścia tego problemu.

Na zebraniu ogólnym członków Stowarzyszenia Techników, które odbyło się pod przewodnictwem inż. Piotra Drzewieckiego – prezesa Rady Stowarzyszenia, w dniu 20 lipca 1905 r. podjęto uchwałę o założeniu przez Stowarzyszenie szkoły średniej ogólnokształcącej z wykładowym językiem polskim. Wybrano też Komisję Szkolną, której celem miało być uzyskanie niezbędnych środków finansowych i opracowanie programu szkoły. W skład tej komisji weszli: T. Balicki, I. Bendetson, J. Boguski, M. Białowieski, S. Dickstein, P. Drzewiecki, J. Eberhardt, J. Kaczkowski, R. Korniłowicz, S. Kontkiewicz, A. Rosset, S. Srebrny, Z. Straszewicz, K. Służewski, J. Świąt­kowski i W. Wróblewski. To właśnie o tej Komisji Stanisław Kontkiewicz pisał swojemu synowi.

Jedyną możliwością w tym czasie było utworzenie siedmioklasowej szkoły realnej z nieobowiązkowym językiem łacińskim w trzech wyższych klasach. Na kierownika szkoły wybrano kandydata nauk matematycznych Jana Zydlera, byłego nauczyciela w Szkole Technicznej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i zawarto z nim umowę. Jednocześnie ze względu na wspomniane wcześniej ograniczenia, na jego nazwisko uzyskano koncesję rządową na prowadzenie szkoły. Równocześnie wystąpiono o koncesję dla Stowarzyszenia Techników.

Komisji udało się również zebrać środki na założenie szkoły w wysokości 35394 rubli (pochodzące w przeważającej części od 342 członków Stowarzyszenia Techników) i uzyskać deklarację składek w wysokości 18740 rubli rocznie na najbliższe trzy lata na prowadzenie szkoły. Według szacunków Komisji na otwarcie szkoły potrzebna była suma 20000 rubli, a na jej utrzymanie, przy założeniu opłaty wpisowej dla uczniów w wysokości 130 rubli, niezbędna była dopłata 10000 rubli rocznie. Uzyskane środki spełniały te warunki, w związku z czym uznano, że będzie możliwe już w 1906 roku otwarcie szkoły składającej się początkowo z 3 klas i klasy wstępnej, na co zezwalała koncesja uzyskana przez Jana Zydlera. W tym celu Komisja wynajęła tymczasowy lokal znajdujący się na przy ul. Jerozolimskiej nr 29 na rogu Kruczej i zakupiła całe wyposażenie po zamkniętej pensji żeńskiej, która wcześniej mieściła się w nim.

Uznawszy swoje zadanie za wykonane, Komisja Szkolna zwołała na 14 grudnia 1905 r. zebranie ogólne ofiarodawców i po przedstawieniu sprawozdania ze swojej działalności, przekazała zajmowanie się dalszymi losami szkoły w ręce powołanej na tym samym zebraniu Rady Opiekuńczej. Członkami tej Rady zostali: z wyboru ofiarodawców: Stanisław Kontkiewicz – jako przewodniczący, Samuel Dickstein – jako wiceprzewodniczący, Ignacy Bendetson – jako sekretarz, A. Podworski, A. Świątkow­ski; jako przedstawiciele Rady Stowarzyszenia Techników: Piotr Drze­wiecki, Julian Eberhardt; jako przedstawiciele szkoły: Jan Zydler, I. Michalski.

Rada Opiekuńcza rozpoczęła swoją działalność 18 gru­dnia 1905 roku i postanowiła, że szkoła zostanie otwarta 16 stycznia 1906 roku i będzie realizować typowy program szkół realnych, do którego wprowadzono dodatkowo łacinę, jako przedmiot nieobowiązkowy.  Ze względu na posiadaną przez Jana Zydlera koncesję, czasowo zrezygnowano – do czasu uzyskania koncesji przez Stowarzyszenie Techników – z nadania szkole nazwy im. Stanisława Staszica i w początkowym okresie nosiła ona nazwę Gimnazjum dyr. Zydlera. Donosiła o tym Gazeta Polska z 28 grudnia 1905:

Artykuł w Gazecie Polskiej z 28 grudnia 1905.

Artykuł w Gazecie Polskiej z 28 grudnia 1905.

W pierwszym roku swojej działalności szkoła miała 139 uczniów, uczących się zgodnie z opracowanym planem w klasach I, II i III oraz klasie wstępnej. W trakcie pierwszego półrocza, biorąc pod uwagę, że od nowego roku szkolnego będzie również klasa IV, zadecydowano, że konieczne jest przeniesienie szkoły z tymczasowego do większego lokalu. Sprawę załatwiono bardzo szybko i już w drugim półroczu zajęcia odbywały się w specjalnie zaadaptowanym na potrzeby szkoły 3-pietrowym domu przy ul. Wilczej 41, w którym wcześniej mieściło się rządowe II gimnazjum żeńskie. Przy domu znajdowało się duże podwórko i ogród, co umożliwiało uczniom wychodzenie na przerwy na dwór i prowadzenie zajęć z gimnastyki na świeżym powietrzu.

W kolejnym roku szkolnym oprócz nowej klasy IV, utworzono równoległe klasy I, II i III, i liczba uczniów wzrosła do 266. Jednocześnie Stowarzyszenie Techników otrzymało od władz koncesję, w związku z czym szkoła przeszła na jego własność i otrzymała urzędową nazwę Szkoły im. Staszica. Program szkolny został poszerzony w porównaniu ze zwykłym programem rządowych szkół realnych o gimnastykę (sokolską), śpiew i roboty ręczne (w drewnie).

Personel nauczycielski szkoły stanowili: Jan Zydler – przełożony szkoły i wychowawca; ks. Alfons Trepkowski – prefekt; Adam Kudelski, Stanisław Szober i Juliusz Fabiański – wychowawcy; Stanisław Szober i p. Michalski – nauczyciele języka polskiego; Mikołaj Orłow – języka rosyjskiego; Izabela Domagalska i p. Grabowska – języka niemieckiego; panna Eberhardtówna i pan Lasocki – języka francuskiego; Jan Zydler, Stanisław Bouffał i Kazimierz Grabowski – matematyki; Adam Kudel­ski i Mikołaj Wisznicki – przyrodoznawstwa i geografii; p. Jakubow­ski – historii; Juliusz Fabiański – nauczyciel klasy wstępnej i kaligrafii; Feliks Roliński – rysunków; Edmund Nebel – gimnastyki; Józef Przyłuski – robót ręcznych; Józef Bojnowski –  śpiewu. Le­karzem szkolnym był Wacław Łapiński.

W kolejnym roku szkolnym 1907/8 otwarto nową klasę V i doszli nowi nauczyciele: Stanisław Słoński (doktor filozofii Uniwersytetu Lipskiego), który uczył historii powszechnej i literatury polskiej oraz Cyprian Matyszuk i Włodzimierz Orłow (absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego), jako dodatkowi nauczyciele języka rosyjskiego. Jednocześnie przy szkole zaczęło działać, po zalegalizowaniu przez władze jego statutu, „Towarzystwo niesienia pomocy niezamożnym uczniom”, dzięki któremu do szkoły mogły dostawać się również dzieci, których rodziców nie było stać na opłacenie wpisowego. Skład Zarządu tego Towarzystwa był następu­jący: Hieronim Kondratowicz – przewodniczący, Jan Zydler – zastępca przewodniczącego, A. Pepłowski – skarb­nik, W. Leśniowska – sekretarz, K. Olchowicz, F. Kramsztyk, J. Zydlerowa. W kolejnym roku szkolnym Hieronim Kondratowicz dołączył do Rady Opiekuńczej.

W roku szkolnym 1908/9 otwarto klasę VI, a w 1909/10 – klasę VII (ostatnią), w związku z czym 25 sierpnia 1909 w Kurjerze Warszawskim szkoła już mogła się ogłaszać się jako 7-klasowa Szkoła Realna im. Staszica.

Ogłoszenie w Kurjerze Warszawskim z 25 sierpnia 1909.

Ogłoszenie w Kurjerze Warszawskim z 25 sierpnia 1909.

Był to jednocześnie pierwszy rok, w którym uczniowie ukończyli szkołę. 20 czerwca 1910 wręczono świadectwa pierwszym 19 absolwentom w historii szkoły. Mając na uwadze fakt, że większość z nich będzie musiała z oczywistych powodów studiować zagranicą podjęto starania mające na celu umożliwienie im prawa wstępu na wyższe uczelnie w Austriii i w Szwajcarii. Z podobnym wnioskiem zwrócono się również do Rektoratu Politechniki we Lwowie.

W wydatkach szkoły pokaźną kwotę – 8600 rubli – stanowiła opłata za wynajem domu przy ul. Wilczej 41 i w związku z tym, dodatkowo biorąc pod uwagę fakt, że zaczynało w nim brakować niezbędnej powierzchni w 1910 zaczęto po raz pierwszy zastanawiać się nad postawieniem przez szkołę własnego gmachu.

22 maja 1913 r. dotychczasowy dyrektor Jan Zydler złożył podanie o zwolnienie go z zajmowanego stanowiska. Dymisja została przyjęta z dniem 1 lipca. Rada Opiekuńcza postanowiła powołać na jego miejsce dotychczasowego inspektora szkoły Adama Kudelskiego.

Jednocześnie wróciła sprawa własnego gmachu szkoły. Po zapoznaniu się z dostępnymi placami w różnych częściach miasta, trzej członkowie Rady Opiekuńczej – Ignacy Bendetson, Piotr Drzewiecki i Stanisław Kontkiewicz zakupili na własne ryzyko od rodziny Olszewskich plac położony przy ul. Polnej 60 (nr 5534) o powierzchni 2967 łokci kwadratowych, a 17 października 1913 Zebranie Ogólne członków Stowarzyszenia Techników upoważniło rejentalnie Radę Stowarzyszenia do zakupu tego placu za kwotę 62000 rubli pod budowę gmachu szkoły.

Ignacy Bendetson, Piotr Drzewiecki i Stanisław Kontkiewicz.

Ignacy Bendetson, Piotr Drzewiecki i Stanisław Kontkiewicz.

13 listopada 1913 r. pod przewodnictwem Piotra Drzewieckiego zawiązał się Komitet Budowy szkoły, złożony z 3 członków Rady Stowarzyszenia Techników: J. Appla (skarbnika), M. Chorzewskiego (wice-przewodniczącego) i J. Eberhardta i 3 członków Rady Opiekuńczej: I. Bendetsona (sekretarza), J. Budkiewicza i L. Gembarzewskiego ze stałym udziałem dyrektora szkoły. Przygotowanie warunków i ogłoszenie konkursu na projekt budowy gmachu szkolnego powierzono Kołu Architektów przy Stowarzyszeniu Techników. Koło Architektów ogłosiło konkurs 2 stycznia 1914 wyznaczając termin składania projektów na 5 marca.

Informacja o konkursie na projekt gmachu Szkoły im. Staszica zamieszczona w Przeglądzie Technicznym z 29 stycznia 1914.

Informacja o konkursie na projekt gmachu Szkoły im. Staszica zamieszczona w Przeglądzie Technicznym z 29 stycznia 1914.

Na konkurs wpłynęło w sumie 30 projektów. Do ich oceny powołany został Sąd konkursowy, w skład którego weszli architekci Jan Heurich, Karol Jankowski i Zdzisław Mączeński oraz przedstawiciele Komitetu Budowy Piotr Drzewiecki i L. Gembarzewski. Sędziowie postawili sobie, jako kryteria oceny następujące warunki, które musiał spełniać projekt: „dobre ulokowanie klas, na najmniejszej ilości piętr, w dogodnem sąsiedztwie z salami rekreacyjnemi oraz względem siebie; możliwie obszerne i dogodne podwórze; umieszczenie mieszkania dyrektora tak, aby dostęp do niego nie odbywał się ani przez szkołę ani boisko szkolne; rozplanowanie budynków tak, aby mogło być wyzyskane połączenie się z sąsiedniemi podwórzami, w celu zyskania większej ilości światła i przestrzeni.”

20 marca Sąd konkursowy ogłosił, że nie zalecając żadnego z 30 projektów, wyróżnia jednak 3 z nich zaszczytnymi wyróżnieniami. Były to projekty: I wyróżnienie – Nr 19 arch. Mariana Kontkiewicza i Stanisława Zaleskiego, II wyróżnienie – Nr 11 arch. Stanisława Weissa i III wyróżnienie – Nr 2 arch. Henryka Gaya.

O projekcie Nr 19 napisano w protokole konkursowym (Przegląd Techniczny, 29 lipca 1914, str. 415): „Projekt No 19. Dobre ulokowanie klas, dobre umieszczenie mieszkania dyrektora, dobre boisko, zupełne wykorzystanie sąsiedztwa podwórza. Jednak—niedogodne wejście do sali gimnastycznej, gabinet dyrektora zbyt oddalony od kancelaryi. Korytarz boczny nieoświetlony.”

Fragment protokółu z posiedzenia sądu konkursowego w sprawie konkursu nr XLIII na budowę Szkoły im. Staszica zamieszczony w Przeglądzie Technicznym z 19 sierpnia 1914.

Fragment protokółu z posiedzenia sądu konkursowego w sprawie konkursu nr XLIII na budowę Szkoły im. Staszica zamieszczony w Przeglądzie Technicznym z 19 sierpnia 1914.

Informacja o wystawie projektów Szkoły im. Staszica zamieszczona w Nowej Gazecie z 27 marca 1914.

Informacja o wystawie projektów Szkoły im. Staszica zamieszczona w Nowej Gazecie z 27 marca 1914.

Nagrodzony I wyróżnieniem projekt Szkoły Staszica autorstwa Mariana Kontkiewicza i Stanisława Zaleskiego (Przegląd Techniczny, 22 lipca 1914).

Nagrodzony I wyróżnieniem projekt Szkoły Staszica autorstwa Mariana Kontkiewicza i Stanisława Zaleskiego (Przegląd Techniczny, 22 lipca 1914).

Zgodnie z warunkami konkursu Komitet Budowy zakupił te trzy 3 projekty i powierzył Marianowi Kontkiewiczowi wykonanie planów roboczych oraz prowadzenie budowy, która miała rozpocząć się jak najszybciej, pomimo że w tym momencie dysponowano jedynie sumą 38 350 rubli. Środki te uzyskano głównie od członków Stowarzyszenia Techników i części rodziców, w formie jednorazowych ofiar oraz pożyczek na następujących warunkach: oprocentowanie pożyczki wyniosło 4%, na żądanie pożyczka mogła być zabezpieczona hipotecznie, ponadto pożyczka musiała być zwrócona, gdyby we wzniesionym gmachu nie mieściłaby szkoła polska im. Staszica. Liczono również na finansowe wsparcie ze strony Stowarzyszenia Techników.

Plany, opracowane przez Mariana Kontkiewicza i Stanisława Zaleskiego, zostały zatwierdzone w początku czerwca, a 15 tego miesiąca zawarto umowę z przedsiębiorstwem budowlanym „Czosnowscy i S-ka”. Dostawę stali niezbędnej do budowy powierzono Towarzystwu Akcyjnemu Ł. J. Borkowskiego.

Roboty ziemne rozpoczęły się 1 lipca 1914, a dwa tygodnie później zakupiono cegły i rozpoczęto prace murarskie, które trzeba było jednak przerwać 29 lipca wskutek wybuchu wojny. W wyniku intensywnych działań Komitetu Budowy i mimo drastycznego wzrostu cen materiałów budowlanych, prace zostały wznowione po trzech tygodniach i trwały do października, kiedy Niemcy dotarli pod Warszawę. Kolejne wznowienie robót nastąpiło 3 listopada i do stycznia 1915 roku udało się doprowadzić większą część budynku do dachu.

W 1914 r. po niecałym roku urzędowania rezygnację ze stanowiska dyrektora szkoły złożył Adam Kudelski i Rada Opiekuńcza powierzyła to stanowisko profesorowi nauk przyrodniczych Zbigniewowi Rudzkiemu. Po krótkim czasie urzędowania, wybuch wojny spowodował jednak powołanie prof. Rudzkiego do służby czynnej. Zastępowania go na czas nieobecności podjął się prof. Władysław Sawicki. Nie był to jednak koniec problemów, gdyż wkrótce prof. Sawicki zachorował. W tej sytuacji Rada Opiekuńcza postanowiła zwrócić się o pomoc do Jana Zydlera, który zgodził się najpierw czasowo, a od 7 grudnia na stałe zająć swoje poprzednie stanowisko.

W 1915 r. wystąpiły również problemy z budową gmachu szkoły. Wskutek trwającej wojny przerwane w styczniu prace nie były kontynuowane, a dodatkowo 1 czerwca nadzorujący budowę Marian Kontkiewicz został powołany do wojska i musiał opuścić Warszawę. Ostatecznie w lutym 1916 Komitet Budowy postanowił, obawiając się zniszczenia niedokończonego budynku i mając na względzie wysokie koszty związane z lokalem na Wilczej, który wymagał dodatkowo remontu kapitalnego, jak najszybciej dokończyć budowę. W tym celu zawarto umowę z architektami Stanisławem Zaleskim (współtwórcą projektu) i Władysławem Jabłońskim oraz zaciągnięto kredyt w Banku Handlowym w wysokości 60000 rubli. Dzięki temu w maju 1916 można było powrócić do przerwanej budowy. Gmach został ukończony w cztery miesiące i 17 września 1916, po dokonaniu cichego poświęcenia murów szkoły przez księdza prefekta w obecności przedstawicieli Rady Opiekuńczej, rozpoczęto w nim normalne zajęcia. We wrześniu i październiku trwały jeszcze ostatnie prace wykończeniowe w sali gimnastycznej i na podwórku oraz malowano ściany, po czym budynek był ostatecznie gotów.

Na pamiątkę ogromnej pracy wykonanej w wyjątkowo trudnych czasach, wewnątrz budynku w przedsionku umieszczono tablicę, na której napisano „Gmach gimnazyum im. Staszica, wzniesiony staraniem Stowarzyszenia Techników w latach wielkiej wojny 1914—1916″.

Po Stanisławie Kontkiewiczu, Hieronimie Kondratowiczu i Marianie Kontkiewiczu, którzy w istotny sposób przyczynili się do powstania szkoły, kolejne pokolenia potomków Józefa Kontkiewicza zdobywały w niej wiedzę. Szkołę ukończyli dwaj prawnukowie, 2xprawnuk, 2xprawnuczka i 3xprawnuczka Józefa oraz 2xprawnuk siostry Józefa…

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s