Hieronim Kondratowicz

Dzieciństwo
Szkoła Główna
Горный институт
Praca w Rosji

 

 

 

Dzieciństwo

Hieronim przyszedł na świat w Sandomierzu 23 września 1846 r.. Był trzecim dzieckiem Jana Kondratowicza i Izabelli Kontkiewicz.

Jan Kondratowicz, syn proboszcza cerkwi grecko-unickiej we wsi Berehy w Powiecie Dubieńskim Guberni Wołyńskiej Józefa Kondratowicza i jego żony Anastazji, przybył do Sandomierza w 1834 r., kiedy liczył sobie 27 lat. Podjął pracę nauczyciela języka rosyjskiego w dwóch szkołach w Sandomierzu w Szkole Obwodowej i w Szkole Wyższej Płci Żeńskiej prowadzonej przez Zgromadzenie Panien Benedyktynek. W tym samym czasie w tej drugiej rozpoczęła pracę nauczycielka Izabella Kontkiewicz, absolwentka krakowskiej pensji, katoliczka, córka nieżyjącego już pisarza prowentowego z Pieskowej Skały Józefa Kontkiewicza i Ludowiki z Guzowskich. 17 stycznia 1837 r. Jan i Izabella zawarli związek małżeński w Sandomierskiej Katedrze. Świadkami na ślubie byli ze strony pana młodego urzędnik miejski Wincenty Zawadzki, zaś ze strony panny młodej bliski krewny jej matki Hilary Kossecki, pułkownik byłego Wojska Polskiego. Z zamężną córką zamieszkała przybyła z Krakowa jej matka Ludwika, razem z dziesięcioletnią niepełnosprawną córką Elżbietą.

Jan i Izabella Kondratowiczowie mieli córkę i synów: urodzoną w 1841 r. Marię, urodzonych w 1844 r. Józefata, w 1846 r. Hieronima oraz w 1847 r. Jana (zmarł dwa lata później). Wszystkie dzieci zostały ochrzczone w Sandomierskiej Katedrze. Rodzicami chrzestnymi Hieronima byli ks. Władysław Kossecki diakon pełniący obowiązki wikariusza katedralnego (krewny Izabelli –matki) oraz jedna z młodszych sióstr matki, Maria Kontkiewicz – pracująca w tym czasie jako nauczycielka w szkole panien benedyktynek. Babcia Ludwika zmarła dwa miesiące wcześniej.

W 1852 r. rodzina przeniosła się do Radomia, gdzie ojciec Jan Kondratowicz został nauczycielem Szkoły Powiatowej Realnej przy Gimnazjum Gubernialnym, by w 1862 r. powrócić do Sandomierza. W 1855 r. w Radomiu Jan i Izabella mieszkali z córką i dwoma synami oraz z siostrą Izabelli, Elżbietą. Mieli też na wychowaniu chłopca Wacława Jaworskiego urodzonego w 1849 r.. W radomskiej księdze mieszkańców, prowadzonej w języku rosyjskim, we wpisie z 1855 r. Izabella z córką i siostrą figurują jako katoliczki, zaś Jan i dwaj synowie zostali zapisani jako osoby wyznania prawosławnego. Z opracowań dotyczących nauczycieli w Królestwie Polskim wynika, że przypisanie do prawosławia napotykało na wyraźny sprzeciw Jana Kondratowicza.

W Radomiu na krótko dołączyła do nich wspomniana już siostra Izabelli, Maria, która została nauczycielką radomskiej pensji dla dziewcząt. Józef i Hieronim uczęszczali do czteroletniej Szkoły Powiatowej Realnej, Hieronim ukończył ją w 1860 r. i podjął naukę w Gimnazjum. W latach 1860-62 w Radomiu mieszkał również młodszy brat Izabelli, Józef Kontkiewicz, ze swoją rodziną. W tym czasie był on Dyrektorem Szkoły Wyższej Żeńskiej Rządowej w tym mieście. Był to czas, w którym kuzyni, dzieci Izabelli i Józefa, mogli się lepiej poznać. Podczas pobytu rodziny w Radomiu starszy z braci, Józefat, zdążył skończyć radomskie gimnazjum. Hieronim po wyjeździe rodziców  i wuja musiał zostać na stancji, bowiem ukończył Gimnazjum w Radomiu 15 lipca 1863 r.

 

Szkoła Główna
1863-1868

Po ukończeniu radomskiego gimnazjum Hieronim udał się do Warszawy, idąc w ślady starszego o dwa lata brata. Józefat Kondratowicz w 1861 r. podjął studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medyko-Chirurgicznej, by rok później w wyniku utworzenia Szkoły Głównej stać się jej studentem. Hieronim jesienią 1863 r. podjął studia na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Szkoły Głównej.

Kiedy Hieronim przybył do Warszawy, oprócz brata miał w niej jeszcze inne bliskie osoby. Od kilku lat mieszkała w Warszawie młodsza o rok od matki Hieronima, jej siostra Teresa Kryńska. Starsza o 5 lat siostra Hieronima Maria, była już żoną, wywodzącego się z unickiej rodziny z Mohylewa, lekarza Symeona Brodowskiego. Państwo Brodowscy pierwszą połowę lat 60. XIX w. spędzili w Warszawie, ponieważ Symeon Brodowski był zatrudniony w Szpitalu Ujazdowskim.

W 1864 r. przybył do Warszawy brat wujeczny rodzeństwa Kondratowiczów Stanisław Kontkiewicz. Obaj bracia, Józefat i Hieronim, chętnie pomagali mu w nauce i zabierali go ze sobą np. na przedstawienia operowe.

Kiedy Hieronim był jeszcze studentem, jego ojciec Jan Kondratowicz w 1865 r. przeszedł na emeryturę. Hieronim musiał sam się utrzymywać, udzielał wtedy korepetycji.

Po złożeniu egzaminu i odpowiedniej rozprawy 15 maja 1868 r. Hieronim otrzymał stopień magistra nauk przyrodniczych. Jego rozprawa nosiła tytuł „O barwnikach anilinowych”. Dyplom ukończenia studiów na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Szkoły Głównej został wystawiony z datą 19 maja 1868 r.

 

Горный институт
1868-1872

Latem 1868 r. Hieronim wraz z wieloma innymi Polakami znalazł się w Petersburgu, by starać się o przyjęcie na studia inżynierskie. Razem z Hieronimem, absolwentem Szkoły Głównej przybyli również studenci, którzy mieli za sobą rok lub dwa lata studiów, m.in. brat wujeczny Hieronima, Stanisław Kontkiewicz i jego kolega ze Szkoły Głównej Artur Kliem. Wszyscy trzej zdawali egzaminy do bardzo wtedy cenionego Instytutu Inżynierów Dróg Komunikacji (ros. Институт инженеров путей сообщения). Stanisław i Artur mimo zdanych egzaminów nie dostali się na tę uczelnię. W przypadku Stanisława przyczyną było to, że był Polakiem katolickiego wyznania, co w 1868 r. uniemożliwiało przyjęcie na tę uczelnię. Jak wynika z listu Stanisława do swoich rodziców, w podobnej sytuacji znalazł się Artur Kliem, który z kolei był wyznania ewangelickiego. Hieronim, jako syn unity, był formalnie uznawany przez władze carskie za prawosławnego i miał szanse na studia w Instytucie Inżynierów Dróg Komunikacji. Musiał jednak w tym celu zdobyć stypendium, gdyż ojciec jego, liczący 60 lat, od 3 lat na emeryturze nauczycielskiej, nie był w stanie pomóc mu finansowo. Takie stypendium miał obiecane jeszcze w Warszawie. Sprawy z tym związane przeciągały się mocno i spowodowało to, że ostatecznie 31 sierpnia 1868 r. Hieronim Kondratowicz złożył podanie o przyjęcie do Instytutu Górniczego. Podobnie postąpił Artur Kliem. Stanisław Kontkiewicz natomiast zdecydował się na studia na Politechnice w Rydze.

W połowie października 1868 r. udało się wreszcie Hieronimowi uzyskać stypendium, za sprawą Aleksandra Antipowa, który w tym czasie kierował sprawami górnictwa w Królestwie Polskim. Wynosiło ono 300 rubli na rok. Dodatkowo Hieronim miał pokrywaną opłatę za prawo słuchania wykładów w wysokości 25 rubli miesięcznie.

W Petersburgu w tym czasie mieszkało wielu Polaków. Po ślubie, który odbył się latem 1870 r., do Petersburga do męża przyjechała siostra wujeczna Hieronima, Helena Praussowa z Kontkiewiczów. Od tej pory Hieronim miał bliskie osoby, u których mógł być częstym gościem. Na czas Świąt Bożego Narodzenia w 1870 r. dołączył do nich Stanisław Kontkiewicz, rodzony brat Heleny, który przyjechał z Rygi. W gronie gości państwa Praussów był również kolega Stanisława ze Szkoły Głównej, a Hieronima z Instytutu Górniczego, Artur Kliem.

W czerwcu 1872 r. osiemnastu absolwentów opuściło mury Instytutu Górniczego. Hieronim Kondratowicz razem z Arturem Kliemem znaleźli się w czołówce. Dyplom ukończenia przez Hieronima  Instytutu Górniczego ma numer 900, a został wystawiony z datą 6 czerwca 1872 r.

 

Praca w Rosji
1872-1887

Po ukończeniu Instytutu Górniczego, Hieronim został skierowany rozkazem z dnia 24 czerwca 1872 r. na roczną praktykę do miejsc wydobycia węgla kamiennego, do dyspozycji zarządzającego górnictwem i wydobyciem soli Obwodu Wojska Dońskiego, tajnego radcy Władimira Wagnera. Jego bezpośrednim przełożonym został Główny Inżynier Obwodu odpowiadający za projektowanie i eksplorację kopalń.

Po zakończeniu praktyki został zatrudniony w Departamencie Górniczym w Petersburgu i oddelegowany do Zarządu sprawami zakładów górniczych i przemysłowych (Управлениe делами Горного и Промышленного общества в России). W grudniu 1874 r. Departament Górniczy wysłał Hieronima do Guberni Jekaterynosławskiej, do pracy z kopalniami węgla kamiennego. W 1875 r. był jednym z czterech inżynierów górniczych w organizującej się w tym czasie kopalni w Kurachowce, która powstawała przy udziale kapitału francuskiego.

Wiosną 1876 r. Hieronim został oddelegowany do kierowania od strony technicznej sprawami nowej kopalni należącej do Zarządu, która powstała w okolicy osady Smolianinowo, na północny wschód od Doniecka. Od 20 grudnia 1878 r. został skierowany do Południowo-Rosyjskiego Towarzystwa Przemysłu Węgla Kamiennego, a na początku 1879 r. Towarzystwo wysłało go na kilka miesięcy do Belgii, Francji i Niemiec, by zapoznał się z tamtejszymi kopalniami węgla kamiennego.

23 maja/4 czerwca 1879 r. w Warszawie zawarł w cerkwi prawosławnej związek małżeński z Marią Bronisławą Boną Łapczyńską. Dwa dni później, 6 czerwca 1879 r., zawarli w tajemnicy związek małżeński w parafii rzymsko-katolickiej Smogorzów.

Jesienią 1879 r. rezydował przy kopalni w Gorłówce. Gorłówka znajdowała się w pobliżu ważnego węzła kolejowego Nikitowka, na trasie linii kolejowej łączącej Azow z Charkowem i Kurskiem, którą wożono między innymi transporty węgla. W tym czasie brał również udział w badaniach przypadkowo odkrytych w rejonie Nikitowki rud rtęci. Badania zakończyły się pełnym sukcesem, rudy rtęci były w tym rejonie wydobywane jeszcze w czasach Związku Radzieckiego. W Gorłówce od 1878 r. działała Szkoła Górnicza. Jest wielce prawdopodobne, że Hieronim w tej szkole wykładał. W tym samym czasie dokonał tłumaczenia na język rosyjski podręcznika Charlesa Demaneta “Cours d’exploitation des mines de houille“ („Kurs eksploatacji kopalń węgla kamiennego”).

Kiedy w 1881 r., po bardzo głośnym odkryciu przez Stanisława Kontkiewicza bogatych złóż rudy żelaznej w okolicach Krzywego Rogu, zarządzono rozkazem carskim również poszukiwania rudy żelaznej w rejonie Zagłębia Donieckiego, Hieronim został głównym kierownikiem tych poszukiwań. Do pomocy przydzielono mu czterech absolwentów z pierwszego rocznika Szkoły Górniczej w Gorłówce. Poszukiwania prowadził na północny wschód o Doniecka, między miejscowościami Bachmut i Słowianoserbsk. W 1882 r. opublikował w „Dzienniku Górniczym” («Горный журнал») artykuł na temat tych poszukiwań z dołączoną mapą miejsc występowania rud żelaza na terenie Guberni Jekaterynosławskiej.

W 1884 r. został przeniesiony do Odessy, gdzie kierował urzędem probierczym. Na wybijanych w tym czasie próbach widniały jego inicjały ИК (Иероним Кондратович). Został tam również sekretarzem Oddziału Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego w Odessie oraz redaktorem czasopisma “Записки Одесского отделения Императорского Русского технического общества”. W tym czasie, w 1885 r. Hieronim dostał z Departamentu Górnictwa propozycję objęcia stanowiska inspektora Szkoły Górniczej, która po wielu latach starań, w 1886 r. miała powstać w Dąbrowie Górniczej. Odmówił jednak, ponieważ odpowiadała mu praca w Odessie, a poza tym pojawiła się praktycznie w tym samym czasie możliwość objęcia jeszcze bardziej interesującego stanowiska w Królestwie Polskim i zarekomendował wtedy Departamentowi Górniczemu na tę pozycję swojego brata ciotecznego Stanisława Kontkiewicza. Departament przyjął tę propozycję, jednak całą sprawę zatrzymał warszawski Generał Gubernator Józef Hurko, który nie godził się na Polaka na stanowisku dyrektora szkoły.

W latach 1886-1887 był inżynierem miejskim w Odessie.

 

Zagłębie Dąbrowskie
1887-1906

Reklamy