Marian Kontkiewicz i Teatr Rozmaitości – Rozmaitości Theater in Warsaw and Marian Kontkiewicz

Gmach Teatru Wielkiego z Teatrem Rozmaitości, źródło: MBC Przewodnik po Warszawie i jej okolicach na rok 1873/4 z mapą miasta, Mapami Kolei Żelaznych i drzeworytami.1873 po s. 24

23 lutego 1920 r. ogłoszono, że w konkursie na odbudowę Teatru Rozmaitości I miejsce zajął Marian Kontkiewicz. Tylko nieliczni zdają sobie sprawę, że było w tym coś symbolicznego. Wtajemniczeni wiedzą, że rodzina Mariana Kontkiewicza była związana z tym teatrem od blisko 100 lat.

29 lipca 1818 r. majster stolarski Michał Jaroszewicz, przybyły z Wilna, zawarł związek małżeński z córką młynarza z ul. Rybaki Teklą Śliwińską. Kiedy dokładnie został „machinistą Teatru Narodowego”, nie wiemy. Tak o nim napisano w akcie metrykalnym jednej z córek z 13 kwietnia 1828 r. To były jeszcze czasy działalności Teatru Narodowego mieszczącego się przy placu Krasińskich. Jednocześnie powstawał wtedy już nowy ogromny gmach teatru, pod budowę którego położono kamień węgielny w sobotę 19 listopada 1825 r. W 1829 r. maszyneria sceniczna Teatru Wielkiego była gotowa. Sam Teatr Wielki zaczął działać w 1833 r. Kilka miesięcy później w części Sal Redutowych urządzono Teatr Nowy Rozmaitości. Czy Michał Jaroszewicz znalazł pracę w którymś z tych teatrów? Podejrzewamy, że tak. Jego dwaj synowie Stanisław ur. w 1819 r. i Aleksander ur. w 1830 r. po ukończeniu nauki zostali „artystami malarskimi” i „dekoratorami teatrów warszawskich”. Ich brat Kazimierz, ur. w 1822 r., został tancerzem.

Plan Teatru Narodowego nowo stawiającego się w Warszawie, źródło: MBC Pamiętnik fizycznych, matematycznych i statystycznych umiejętności z zastosowamiem do przemysłu, zeszty 1, stycznień 1830

W 1847 r. Stanisław Jaroszewicz ożenił się z Marianną Bułakowską. Należała ona do licznej rodziny, urodziła się w 1821 r. w Mninie.  Kiedy jeszcze była małym dzieckiem, do Warszawy przyjechało czterech jej stryjów, z czasem zaczęło przybywać także jej starsze rodzeństwo.

Najstarszy ze stryjów, tylko trochę młodszy od ojca Marianny, Stefan Bułakowski był muzykiem. Wcześniej, w Wąchocku grał w kapeli w klasztorze cystersów – wtedy to w metrykach urodzenia jego dzieci pisano o nim „Kapelista Xięży Cystersów Klasztoru Wąchockiego”. Po kasacji klasztoru w 1818 r. musiał szukać innego miejsca do muzykowania. W Warszawie odnaleźliśmy go w aktach metrykalnych w 1825 r. jako „Muzykusa Pułku czwartego Piechoty Liniowej Wojska Polskiego”. W 1832 r. w akcie małżeństwa jednej z córek Stefana napisano o nim „Artysta Muzyczny Teatru Narodowego”. W 1834 r. kolejna córka Stefana, Marianna Julianna, brała ślub z „Artystą Dramatycznym Wielkiego Teatru w Warszawie” Wojciechem Piaseckim. O Stefanie napisano wtedy „Artysta Muzyczny Wielkiego Teatru”.

Artyści sceny warszawskiej, 1852 r., źródło Muzeum Narodowe http://cyfrowe.mnw.art.pl/dmuseion/docmetadata?id=40018&show_nav=true&full_screen=true#

Stefan Bułakowski to z pewnością postać nietuzinkowa. Ze sprawozdania Towarzystwa Wsparcia Artystów Muzyki (w „Gazecie Warszawskiej” z 23.03.1875 r.) wynika, że razem z gen. Braunem był jego inicjatorem. Towarzystwo powstało w lipcu 1842 r. pod nazwą Komitet wsparcia podupadłych artystów muzyki, ich wdów i sierot („Gazeta Warszawska” 13.07.1842 r.). W „Pamiętniku Muzycznym Warszawskim”, którego 6 numerów ukazało się w 1836 r., jest wiele wzmianek o Stefanie Bułakowskim. Wynika z nich, że grał na altówce – był jednym z członków kwartetu smyczkowego stale występującego w Resursie kupieckiej. Ze wspomnień o słynnym śpiewaku Kaliny, Ignacym Komorowskim, dowiadujmy się, że Stefan Bułakowski uczył go gry na skrzypcach. Np. w „Tygodniku Illustrowanym” z 10 grudnia 1859 r. napisano „Postarano się znów o drugiego metra i w osobie Bułakowskiego, zasłużonego niegdyś artysty w orkiestrze Wielkiego teatru, znaleziono dobrego i sumiennego na skrzypcach przewodnika”.

Z czasem Stefan Bułakowski zaczął komponować, w pierwszym okresie powstawały mazury, o których również wspomina „Pamiętnik Muzyczny Warszawski”. A w t. 18 (s. 242) „Encyklopedii powszechnej” S. Orgelbranda z 1864 r. jest hasło Mazur, w którym wśród „najgłośniejszych kompozytorów mazurów tanecznych (których dźwięki od lat 15 widocznie sposępniały, a ostatniemi czasy przycichły)” został wymieniony Stefan Bułakowski. Z późniejszych doniesień prasowych (od 1842 r.) wynika, że Stefan Bułakowski zaczął komponować muzykę religijną, w tym msze. Były one wykonywane w warszawskich kościołach wiele lat po jego śmierci. Np. „Kurier Codzienny” z 16.08.1872 r. informował „W kościele św. Andrzeja przy placu Teatralnym, jako uroczystość Matki Bozkiej, nabożeństwo solennie odprawione było: podczas sumy artyści i amatorowie pod kierunkiem p. Założyńskiego, odśpiewali mszę Bułakowskiego;”.

Wspomniana już wyżej córka Stefana Bułakowskiego, Marianna Julianna – siostra stryjeczna matki Mariana Kontkiewicza, wyszła za mąż za znakomitego aktora teatrów warszawskich Woyciecha Piaseckiego. Debiutował on na scenie Teatru Narodowego w 1821 r., kiedy był jeszcze uczniem Szkoły Dramatycznej. Zmarł niespełna 16 lat później. Aktorem został jego i Marianny syn Władysław Xawery ur. w 1835 r. W Warszawie grał w latach 1862-1872, póki nie zmogła go choroba. Zmarł 11 czerwca 1883 r., w dniu pożaru Teatru Rozmaitości, teatru, w którym święcił triumfy jego ojciec, a on sam w nim debiutował z powodzeniem w 1857 r.

Inna z córek Stefana, Franciszka Bułakowska, była artystką muzyczną, co odnotowano w jej akcie zgonu w 1859 r.

Kamilla Godecka ze Stankiewiczów

Z Teatrem Wielkim była związana córka jednej z sióstr Marianny Bułakowskiej, Katarzyny, która w 1838 r. wyszła w Warszawie za mąż za przybyłego do Warszawy z Guberni Augustowskiej Józefa Stankiewicza. Ich najstarsza córka Kamilla Maryanna zaczęła tańczyć już jako dziecko. A od początku lat 60. XIX w. w prasie zamieszczano liczne informacje o jej występach wokalnych. Często śpiewała w kościołach warszawskich, ale przede wszystkim była artystką Teatru Wielkiego pod dyrekcją Quattriniego, którego była uczennicą, oraz Moniuszki. Dysponowała sopranem lirycznym, uczestniczyła w licznych spektaklach odwiedzających Warszawę zespołów włoskich. Była jedną z weteranek warszawskiej opery. W 1876 r. poślubiła Wacława Godeckiego wywodzącego się z licznej rodziny malarzy i rzeźbiarzy, spowinowaconej wcześniej z Jaroszewiczami i Bułakowskimi. Syn Kamilli i Wacława, Tomasz Wacław Godecki, również związał swe życie z muzyką. Był dyrygentem i kompozytorem, w latach 1907-1915 dyrygował orkiestrą Teatru Wielkiego.

Dekoratornia Teatru Wielkiego, źródło: MBC „Tygodnik Illustrowany”, 1875, t. 16, nr 407, s. 244.

Najstarsza siostra matki Mariana Kontkiewicza, Julia Jaroszewicz była w 1867 r. absolwentką Instytutu Muzycznego Warszawskiego w klasie śpiewu solowego. Na popisie uczniów wśród sopranów uzyskała jednogłośnie pierwszą nagrodę (w  głosowaniu komisji za pierwszą nagrodą dla niej uzyskała wszystkie głosy na tak). Jej nauczyciele wywodzili się z Teatru Wielkiego.

Warto odnotować jeszcze jednego stryja – Walentego Bułakowskiego, który w latach 1834-1840 prowadził zakład fotolitografii w pobliżu Teatru Wielkiego. Wydawał on liczne albumy z nutami, nuty pojawiających się nowych utworów oraz wizerunki artystów.

Nie może dziwić, że w rodzinie Mariana Kontkiewicza muzyka i teatr były stale obecne. Także nie dziwi, że dopiero rozpoczynający pracę „wolnopraktykującego architekta” znalazł się w gronie architektów wypowiadających w 1913 r. się publicznie na łamach „Kurjera Porannego” (20.05.1913 r.) w sprawie przebudowy Teatru Rozmaitości, który od odbudowy widowni po pożarze, wspomnianym wyżej, w dniu 11 czerwca 1883 r. nie przeszedł żadnego remontu ani rozbudowy. Architekci proponowali wręcz budowę nowej siedziby dla teatru. Rok później wybuchła wojna i nic w sprawie teatru się nie zadziało.

Wnętrze Teatru Rozmaitości po remoncie w 1833 r., żródło: MBC „Tygodnik Illustrowany”, 1883, t. 2, nr 45, s. 304.

Wkrótce po odzyskaniu niepodległości 2 listopada 1919 r. doszło do kolejnego pożaru Teatru Rozmaitości. Marian Kontkiewicz był w tym czasie pracownikiem biura projektów Ministerstwa Robót Publicznych. Jednocześnie odbudowywał swoją pozycję architekta na rynku, po kilkuletniej nieobecności w Warszawie – w 1915 r. został wcielony do armii carskiej i wrócił do Warszawy wiosną 1918 r.

Wkrótce po pożarze komisja techniczna obejrzała Teatr Rozmaitości (DZ. Zarz. M. St. Warszawy z 2/12/1919 r.). Ustalono, że: „Widownia ocalała od pożaru prawie w całości, uszkodzone zostały tylko loże przy scenie i kilka rzędów krzeseł, częściowo się zetliły tynki na ścianach, sufit popękał od żaru i tynki zostały okopcone. Scena całkowicie zgorzała. Wszelkie urządzenia żelazne pomostów i krążownicy oraz wiązania dachowe zniszczone doszczętnie torzą obecnie rumowisko pokręconych belek żelaznych i niedopalonych belek i desek drewnianych. Kurtyna żelazna wygięła się silnie w stronę sceny. Płomienie z płonącej sceny przedostawały się do widowni i sąsiednich ubikacji, ale drzwi żelazne w otworach, kurtyna żelazna i działalność straży ogniowej umiejscowiły pożar w budynku scenicznym, dzięki czemu teatr Wielki, Sale Redutowe, garderoby i dolny skład dekoracji ocalały.”

7 grudnia1919 r. odbyło się posiedzenie z udziałem prezydenta miasta Drzewieckiego, przedstawicieli środowisk teatralnych oraz architektów zajmujących się projektowaniem teatrów, na którym ustalono, że ze względu na wspólne urządzenia techniczne obu teatrów, warto rozważyć całkowitą przebudowę Teatru Rozmaitości w tym samym miejscu, ale z uwzględnieniem nowoczesnych wymagań bezpieczeństwa. Ustalono także, że ze względu na wartość historyczną i artystyczno-architektoniczną niektóre części kompleksu muszą zostać nienaruszalne. Dotyczyło to sal redutowych i frontonu gmachu od strony placu Teatralnego. 14 grudnia magistrat powziął uchwałę o ogłoszeniu konkursu architektonicznego na najlepsze rozwiązanie zadania przebudowy Teatru Rozmaitości.

W Dzienniku Zarządu M. St. Warszawy z dnia 17.12.1919 r. pojawiło się ogłoszenie o konkursie dla architektów polskich na szkicowy projekt przebudowy Teatru Rozmaitości.

Na konkurs wpłynęło 25 prac (Dz. Zarz. M. St. Warszawy nr 19 z 26.02.1920 r.). Tajne głosowanie członków sadu konkursowego odbyło się 23 lutego 1920 r. Pierwszą nagrodę otrzymała praca oznaczona nr. 6 (odmiana), drugą praca nr 9. Po otwarciu kopert okazało się, że autorem pracy, która zajęła I miejsce był architekt Marian Kontkiewicz, autorem pracy , która otrzymała drugą nagrodę był architekt Feliks Michalski. Jednocześnie magistrat posiadał trzy zamówione projekty architektów: Mariana Lalewicza, Czesława Przybylskiego i Jana Zawiejskiego.

Szkic z projektu Mariana Kontkiewicza, źródło: „Świat : pismo tygodniowe ilustrowane” R.15, nr 13 (27 marca 1920).

W Dzienniku Zarządu M. St. Warszawy z 06.03.1920 poinformowano o zakończeniu prac sądu konkursowego w sprawie odbudowy Teatru Rozmaitości. Członkowie sądu konkursowego stwierdzili, że nadesłane projekty potwierdziły, że odbudowa teatru na dawnym miejscu jest „możliwa w sposób odpowiadający współczesnym wymogom estetycznym, przeciwpożarowym, utylitarnym i zabytkowym.” Spośród trzech zamówionych prac i dwóch nagrodzonych za „najbardziej kwalifikującą się do budowy” uznano pracę architekta Czesława Przybylskiego, któremu zlecono wykonanie projektów i następnie przyznano kierowanie odbudową teatru.

 

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s