Projekty Mariana: między Topolową a placem Narutowicza – Between Topolowa Street and Narutowicza Square

Fragment zdjęcia Lotniska Mokotowskiego zamieszczonego w „Tygodniku Illustrowanym” nr 47 z 1928 r. Jest na nim widoczna prawie całą Kolonia Staszica. Widoczny z prawej strony tynkowany dom stoi na rogu Topolowej i Wawelskiej. Nieco wyżej widoczny ciąg ciemnych dachów to pierwsze domy, które zostały zaprojektowane przez Mariana Kontkiewicza. Po lewej stronie narożnego domu, za kępą drzew, jest widoczny dom przy ul. Wawelskiej 16.

W Warszawie między ul. Topolową (obecnie Al. Niepodległości), a pl. Narutowicza rozciągają się dwie słynne Kolonia Staszica i Kolonia Lubeckiego. Marian Kontkiewicz jest kojarzony z tą pierwszą, ale w powstawaniu drugiej też miał swój mały wkład.

Pierwsza część kolonii Staszica przy ul. Nowowiejskiej.

Marian Kontkiewicz był członkiem Koła Architektów w Warszawie od 1913 r. Po zakończeniu pierwszej wojny światowej członkowie Koła zaangażowali się w odbudowę kraju zniszczonego działaniami wojennymi. Podczas okresu zaborów na styl powstających budynków w poszczególnych częściach kraju wywierała wpływ architektura państw rządzących polskimi ziemiami. M.in. niewiele brakowało, a główny gmach Politechniki Warszawskiej byłby zbudowany wg projektu, który zdobył II nagrodę w konkursie na budynek Politechniki Kijowskiej. Nic więc dziwnego, że polscy architekci szukali pomysłu na polski styl współczesnej architektury. Początek XX wieku to czas nasilonej działalności nowopowstałego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, którego działania konserwatorskie wspierali liczni architekci. Stąd w architekturze lat powojennych pojawiły się m.in. odwołania do dworków szlacheckich.

Narożnik ul. Trybunalskiej. Wewnętrzna uliczka prowadzi na tyłach domów stojących wzdłuż ul. Nowowiejskiej. Zdjęcie wykonano w 1924 r. Źródło NAC.

Marian Kontkiewicz natychmiast po powrocie z Mińska Litewskiego włączył się w te działania. Od czerwca 1918 r. był pracownikiem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które zajmowało się również odbudową kraju. A po utworzeniu Ministerstwa Robót Publicznych został do niego przeniesiony wraz z innymi architektami. Tam znalazł się w biurze projektów kierowanym przez Franciszka Krzywdę-Polkowskiego. Pracował wtedy m.in. z Kazimierzem Saskim, Romualdem Guttem, Aleksandrem Bojemskim, Bolesławem Żurkowskim, Hipolitem Rutkowskim, Marianem Ruszkowskim, Konradem Kłosem. Budownictwo mieszkaniowe również leżało w gestii tegoż biura. Marian Kontkiewicz, który mieszkał na obrzeżu Pola Mokotowskiego przy ul. Śniadeckich 23, doskonale widział ze swego balkonu na V piętrze teren, którego zabudowę przyszło mu projektować.

Powszechnie wiadomo, że pierwsza wybudowana część Kolonii Staszica ciągnąca się wzdłuż Nowowiejskiej została zaprojektowana przez Mariana Kontkiewicza. Znalazły się tu domy nawiązujące do stylu barokowego. Następne projekty w tej okolicy nawiązywały do dworków szlacheckich. Można znaleźć też wzmianki o domach zaprojektowanych przez Mariana Kontkiewicza wzdłuż północnej strony ul. Filtrowej na tym odcinku. Pewnym potwierdzeniem mogą być ogłoszenia sprzedaży domów przy Filtrowej, w których wymienia się, jako architekta, Mariana Kontkiewicza. Niestety, sądząc po lekturze opracowań książkowych i artykułów, w wielu przypadkach nie są znane nazwiska projektantów poszczególnych domów Kolonii Staszica. Wśród domów, którym przypisuje się nazwiska architektów, wymienia się bliźniaczy dom przy ul. Langiewicza 19-21, jako zaprojektowany przez naszego przodka. Jarosław Zieliński w swoim „Atlasie dawnej architektury ulic i placów Warszawy” określa go „najcenniejszym, spośród zachowanych w Warszawie, przykładem architektury „dworkowej”. Po latach dewastacji ten dom zwany Małym Belwederem odzyskuje powoli dawny blask na jaki zasługuje.

Można jeszcze w literaturze odnaleźć informację o domu przy ul. Wawelskiej 16. Mamy absolutną pewność, że to projekt Mariana Kontkiewicza. Jesteśmy w posiadaniu skanu „Widoku bocznego” tego domu z pieczątką i podpisem architekta.

Rzut boczny z projektu domu przy ul. Wawelskiej 16 podpisany przez Mariana Kontkiewicza. Na zdjęciu z 1937 r. widać wprowadzone już zmiany w stosunku do projektu.

Wśród nielicznych rodzinnych pozostałości (bardzo ograniczonych ze względu na wojenne straty) udało nam się dotrzeć do wskazówek dotyczących kontynuacji prac i wykazu należności za projekty wykonane przez pracownię Mariana Kontkiewicza. Notatki te powstały w związku z przedłużającą się chorobą zakończoną śmiercią we wrześniu 1926 r. Pozwoliły one nam zidentyfikować kolejne projekty Marian Kontkiewicza i dają nadzieję na ustalenie dalszych. Zyskaliśmy tym samym pewność, że również wśród domów Kolonii Lubeckiego znalazły się zaprojektowane przez Mariana Kontkiewicza. I tak, dwukrotnie została wspomniana „Spójnia”. Jest m.in. mowa o „gotowych roboczych rysunkach na 2 domy. Jest także wzmianka o należnej zapłacie od „Kooperatywy Sędziów i Prokuratorów”. Pojawia się zapis „Nauczycieli” z informacją, że „ma być budowane”. Są jeszcze różne nazwiska właścicieli projektowanych domów. Przy osobie określonej, jako szwagier pana P., widnieje adnotacja „stary klijent na kolonji”.

Obecny stan domów należących do zespołu budynków „Spójni”. Widok z Google Maps od strony ul. Rudawskiej 3. Z tyłu po prawej stronie widoczny fragment domu przy ul. Orzechwskiej, zaś po lewej domu przy ul. Błogosławionego Ładysława.

„Spójnia” to spółdzielnia, która wybudowała zespół trzech domów przy ulicach Orzechowskiej 4, Błogosławionego Ładysława 8 i Rudawskiej 3. To domy należące do Kolonii Lubeckiego. Kiedy już wiedzieliśmy o nich, trafiliśmy na bardzo dla nas ciekawy artykuł Pawła Wąsowskiego „Architektura wielorodzinnych domów spółdzielni budowlano-mieszkaniowych w Warszawie w okresie międzywojennym (1918-1939)” opublikowany w Zeszycie 1 z roku 2008 „Kwartalnika Architektury i Urbanistyki”. Autor wspomina w nim o „formach nawiązujących do historycznych” pisząc właśnie o tym zespole domów, wymieniając też projektanta – Mariana Kontkiewicza.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s