W konwikcie u Pijarów – In Piarists boarding school

Budynki "Collegium Nobilium": po lewej z salami do nauki i po prawej z alkowami sypialnymi - fragment planu Żoliborza z 1822 r.

Budynki „Collegium Nobilium”: po lewej z salami do nauki i po prawej z alkowami sypialnymi – fragment planu Żoliborza z 1822 r.

Warszawskie Collegium Nobilium było szkołą nastawioną na kształcenie synów magnatów i bogatej szlachty, na kształtowanie w nich postaw obywatelskich. Mieli oni stanowić w przyszłości elitę kraju. Istotnym elementem kształcenia były nauki przyrodnicze, nauki ścisłe, ekonomia, prawo, historia i język polski i języki nowożytne. Kolegium działało w latach 1740-1833. Przez długi czas siedziba Collegium Nobilium znajdowała się w okolicy skrzyżowania ulic Długiej i Miodowej. W ostatnim okresie działalności powstała nowa siedziba na Żoliborzu.

Wpisy z „Księgi zapisu uczniów Królewsko-Warszawskiego Uniwersytetu MDCCCXVI”

Wpisy z „Księgi zapisu uczniów Królewsko-Warszawskiego Uniwersytetu MDCCCXVI”.

Tam właśnie wśród konwiktorów znaleźli się Józef Nagler i Jakób Kozłowski. Wiemy o tym dzięki wpisom w zachowanej „Księdze zapisu uczniów Królewsko-Warszawskiego Uniwersytetu MDCCCXVI”. Obaj, zapewne jeszcze jako chłopcy, przybyli do Warszawy. Ich rodzice zostali w Księstwie Poznańskim. Józef Nagler, przyszły dziadek żony Mariana Kontkiewicza pochodził z Ostrowa Wielkopolskiego. Jakób Kozłowski, to w przyszłości teść stryjecznego dziadka Mariana Kontkiewicza. Jego rodzice mieszkali w niedużej odległości od Ostrowa, w miejscowości Baranów. Obaj ukończyli Collegium Nobilium w 1822 r. Trzecim konwiktorem, którego właśnie odnaleźliśmy, był Woyciech Piasecki. Jego żoną została siostra stryjeczna przyszłej babki Mariana Kontkiewicza. Jako jedyny z tych trzech młodzieńców pochodził z obszaru Królestwa Kongresowego, jego rodzice mieszkali w mieście Grzegorzew w obwodzie Łęczyckim. Woyciech był w wieku zbliżonym do Józefa i Jakóba, trafił jednak do Collegium Nobilium nieco wcześniej. M.in. ze wspomnienia zamieszczonego w „Świecie Dramatycznym” z 1838 r. (t. I, nr 8, s 109-110) wiemy, że już w 1821 r., jako niezwykle utalentowany dziewiętnastolatek, „po krótkim pobycie w Szkole Dramatycznej” zadebiutował na scenie.

Udało nam się dowiedzieć, w jakich warunkach pobierali nauki konwiktorzy z Żoliborza w tamtym właśnie okresie. Na stronach Muzeum Niepodległości znaleźliśmy plan z 1822 r. ukazujący „Żolibor i w nim konwikt Księży Pijarów założony przez Stanisława Konarskiego Ś.P. przy Miodowej Ulicy r. 1744 przeniesiony w to przyjemne miejsce r. 1807”.

Plan "Żolibora i w nim konwiktu Księży Pijarów założonego przez Stanisława Konarskiego Ś.P. przy Miodowej Ulicy r. 1744 przeniesionego w to przyjemne miejsce r. 1807" z 1822 r. Źródło: http://muzeum-niepodleglosci.pl/xpawilon/geneza-cytadeli/.

Plan „Żolibora i w nim konwiktu Księży Pijarów założonego przez Stanisława Konarskiego Ś.P. przy Miodowej Ulicy r. 1744 przeniesionego w to przyjemne miejsce r. 1807” z 1822 r. Źródło: http://muzeum-niepodleglosci.pl/xpawilon/geneza-cytadeli/.

Doskonałym uzupełnieniem do planu jest opis tego miejsca w książce Aldony Bartczakowej Collegium Nobilium z serii Zabytki Warszawy (s. 46-47):

„Ażeby zakończyć dzieje słynnego Collegium Nobilium i zarazem warszawskiego klasztoru Pijarów, musimy kilka słów poświęcić nowej i ostatniej w historii siedzibie Collegium. Pijarzy przenieśli się do niej w 1807 r. Siedziba ta położona była przy ul. Gwardii (w przedłużeniu ul. Zakroczymskiej), której ślady i nazwa przetrwały do dziś. Jak wspomniano wyżej, posiadłość żoliborska była zorganizowana przez Augustyna Orłowskiego w pięćdziesiątych latach XVIII w. Po opuszczeniu gmachu przy u. Miodowej pijarzy zmuszeni byli do zorganizowania kolegium od nowa. W związku z tym poczynili tam szereg inwestycji, aby móc przyjmować uczniów i uczyć ich na dotychczasowym poziomie. Urządzeniem i organizacją zajął się ówczesny rektor, a następnie prowincjał zakonu, ks. Kajetan Kamieński.

Przebudowany stary młyn na budynek zawierający m.in. bibliotekę - fragment planu.

Przebudowany stary młyn na budynek zawierający m.in. bibliotekę – fragment planu.

Rozplanowanie terenu Collegium i wygląd niektórych budynków przekazuje rycina z ok. 1822 r. Na planie widoczne są rozległe ogrody, usytuowane tuż nad brzegiem Wisły, przecięte pośrodku aleją wysadzaną czterema rzędami drzew. Wzdłuż alei wznosiły się dwa budynki. Jeden najstarszy [A], nad którym nadbudowano piętro w 1813 r., zawierał 26 sal do nauki. Naprzeciwko niego znajdował się drugi [G], wystawiony w 1819 r. z 26 alkowami sypialnymi dla konwiktorów mieszkaniami dla profesorów i rektora. Na końcu alei wzniesiono niewielką kaplicę nakrytą kopułą [K]. Za ogrodami z prawej strony, położonymi bliżej Wisły, znajdował się stary młyn [B], który został przebudowany na pomieszczenia biblioteki [b], muzeum, laboratoriów, łaźni, itp., Czwarty i ostatni budynek pijarzy wznieśli w 1829/1830 r. z przeznaczeniem na sypialnie dla uczniów (30 alków) i dla profesorów. Świadczyło to o stale wzrastającej liczbie chętnych do zdobywania wiedzy. Na terenie Żoliborza znajdowało się poza tym obserwatorium astronomiczne [9] oraz liczne budynki gospodarcze, jak stajnia, obora, wozownia, domki dla ogrodników. Architektura wszystkich budynków była bardzo skromna; były one przeważnie jednopiętrowe, z ryzalitami pośrodku.”

***

Aktualizacja z 26 grudnia 2019 r.

Strona tytułowa broszury wydanej z okazji popisu w 1816 r.

Strona tytułowa broszury wydanej z okazji popisu w 1816 r.

 

 

 

 

 

 

Bardzo ciekawym uzupełnieniem tego wpisu jest lektura broszury wydanej w 1816 r. Zawiera ona historię szkoły oraz, co najciekawsze ze względu na interesujących dla nas absolwentów, informacje o wykładanych  w Collegium Nobilium w tamtym czasie przedmiotach.

Jedna uwaga do wpisu “W konwikcie u Pijarów – In Piarists boarding school

  1. Pingback: Artysta dramatyczny Wojciech Piasecki – Wojciech Piasecki, the actor of Warsaw theaters | Józef Kontkiewicz & His Family

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s