Helena, córka Józefa – Helena, Jozef’s daughter

Helena i Stanisław z rodzinami podczas wakacji w Ojcowie (Żródło: rodzinne archiwa).

Helena i Stanisław z rodzinami podczas wakacji w Ojcowie (Żródło: rodzinne archiwa).

Helena Maria była drugim dzieckiem Józefa Kontkiewicza i Julianny (Julii) z d. Brandys. Urodziła się 24 lipca 1851 r. w Radzyminie, gdzie jej ojciec był wtedy nauczycielem w Instytucie Nauczycieli Elementarnych. Rodzicami chrzestnymi, jak wiemy z listu Józefa Kontkiewicza napisanego w 1855 r. do Heleny i jej dwa lata starszego brata Stanisława Jana, byli przyjaciel ojca Ignacy Rogalski (później mąż siostry Józefa, Salomei) i Jadwiga Ochorowicz – żona ówczesnego Inspektora Instytutu Juliana Ochorowicza. Chrzcił Helenę ksiądz Kazimierz Parafiński, nauczyciel religii przy Instytucie.

O losach Heleny wiemy głównie z listów pisanych przez brata Stanisława do rodziców, które szczęśliwie zachowały się. Jest wśród nich również list Heleny do rodziców i pojedyncze Stanisława do Heleny.

W 1855 r. Józef Kontkiewicz został Inspektorem Instytutu i pozostawał w Radzyminie do 1860 r., kiedy to został Dyrektorem Szkoły Wyższej Żeńskiej Rządowej w Radomiu. Jeszcze przed wyjazdem z Radzymina urodził się najmłodszy brat Heleny – Józef. Po dwóch latach spędzonych w Radomiu rodzina musiała przenieść się do Rawy, bowiem Józef Kontkiewicz został tam Inspektorem Męskiego Progimnazjum. W tym czasie w Rawie osiadły dwie siostry ojca Maria i Salomea. Maria otworzyła pensję dla dziewcząt, Salomea pomagała w jej prowadzeniu. W 1864 r. Stanisław wyjechał do Warszawy, by kontynuować naukę w warszawskim gimnazjum Aleksandra Wielopolskiego, znanym jako gimnazjum IV. Na przełomie lat 1865/66 ojciec został dyrektorem Szkoły Powiatowej Specjalnej w Częstochowie. Helena nie wyjechała z rodzicami, została pod opieką ciotek w Rawie, zapewne cały czas była uczennicą ich pensji. O talentach Heleny pisał do ojca Stanisław kilka lat później 15 marca 1870 r. z Rygi: „Nie wiem czy się nie będzie kochanym Rodzicom wydawało dziwnem to, co napisałem w liście do Helenki, ja biorę tę rzecz serjo, tak jak ją opisałem. Nie byłoby to żadnym wybrykiem wygórowanej emancypacji, ale po prostu racjonalnem skierowaniem zdolności, których Helenka nie mniej jak ja posiada zapewne i do których właściwego użycia nie mniejsze jak ja ma prawo. (…) wszelkie dowodzenia o przyrodzonej słabości kobiecego rozumu nie mają naukowej podstawy a przyczyną pozornej jest niższe wykształcenie umysłowe.”. Latem 1867 roku Józef Kontkiewicz, wobec nasilającej się rusyfikacji szkół, został zdegradowany do nauczyciela łaciny i przeniesiony do gimnazjum w Kielcach. Właśnie w Kieleckiej Katedrze 1 sierpnia 1870 r. odbył się ślub Heleny z 35-letnim Antonim Praussem, synem Franciszka Ksawerego i Kasyldy z d. Sokołowskiej. Franciszek Ksawery Prauss nie żył już od 1853 r., a Kasylda Prauss mieszkała w tym czasie w Chęcinach.

Podpisy pod aktem ślubu Heleny i Antoniego. {Źródło: AP w Kielcach)

Podpisy pod aktem ślubu Heleny i Antoniego. {Źródło: AP w Kielcach)

Związki rodziny Kontkiewiczów z rodziną Praussów datują się od czasów Pieskowej Skały. W czasie, gdy Józef Kontkiewicz, ojciec Józefa, był tam pisarzem prowentowym, do zarządców Pieskowej Skały należeli również Praussowie. Kontkiewiczowie i Praussowie byli nawzajem chrzestnymi dzieci i świadkami na ślubach. Matka, Julia Kontkiewiczowa, nie była zadowolona z zamążpójścia córki, syn musiał ją za to strofować. Stanisław był świadkiem szczęścia młodych małżonków, ich wzajemnej miłości, a także radości z narodzin pierwszej córki. Oto fragment listu pisanego z Petersburga 8 stycznia 1871 r.: „Widok Helenki tak wesołej i szczęśliwej, jej towarzystwo, rozmowy z Antosiem, którego szlachetne serce i dziarski rozsądek coraz lepiej poznaję – to wszystko uprzyjemnia mi i zapełnia ten pobyt w Petersburgu.”

Antoni Prauss był inżynierem, pracował przy budowie kolei. W związku z pracami prowadzonymi w różnych rejonach Królestwa Polskiego i Rosji, rodzina dużo podróżowała. Dzieci Heleny i Antoniego rodziły się w różnych miastach, Zofia – najstarsza córka w Petersburgu (3 września 1871 r.), młodsza Helena w Homlu (1873 r. – w liście z 25 stycznia 1873 r. Stanisław bardzo prosił Mamę o przyjazd do Homla dla Helenki). Do dziś nie mamy pewności, co do miejsca urodzenia najmłodszego syna, w rodzinie nazywanego Ksawciem. Zapewne dlatego, żeby zaoszczędzić dzieciom tych podróży, w 1877 r. Praussowie razem z Wichtami (ciotką i wujem ze strony matki, Julii) zakupili majątek Świniary. Majątkiem zarządzał wuj. Zwykle nieobecny w domu, z powodu prac przy budowie kolei, Antoni Prauss nie mógł zapobiec katastrofie – majątek został zadłużony. W wyniku nieporozumień z wujostwem cała rodzina wyprowadziła się do Częstochowy, gdzie Antoni Prauss budował kolejne odcinki rozwijającej się kolei. 24 marca 1885 r. po trwającej co najmniej rok ciężkiej chorobie Antoni Prauss zmarł w Kielcach. Helenie zmagającej się z długami i mającej pod opieką trójkę małych dzieci pomagali rodzice, u których zamieszkała w Radomiu. Niestety trzy lata później 23 grudnia 1888 r. zmarł ojciec Heleny, Józef Kontkiewicz.

Helena (w środku) i Stanisław z rodzinami na wakacjach w Ojcowie we wrześniu 1891 r. (Źródło: archiwa rodzinne).

Helena (w środku) i Stanisław z rodzinami na wakacjach w Ojcowie we wrześniu 1891 r. (Źródło: archiwa rodzinne).

Szczęśliwie od jesieni 1886 r. Stanisław, brat Heleny, był już w Królestwie w Dąbrowie, skąd mógł dojeżdżać w sprawach siostry, zwłaszcza dotyczących długów i sprzedaży majątku. Od śmierci Antoniego Praussa wspierał siostrę finansowo, przekazując pieniądze na edukację siostrzeńca. Helena bywała częstym gościem w domu Stanisława w Dąbrowie, jeszcze częstszymi gośćmi były jej córki. Na początku lat 90. XIX wieku rodziny Stanisława i Heleny spędziły wspólne wakacje w Ojcowie. Z tych wakacji zachowały się pamiątkowe zdjęcia.

Wkrótce nadszedł okrutny dla rodziny rok 1894. 26 maja 1894 r. w Radomiu zmarła Helena w wieku zaledwie 43 lat. Niecałe trzy miesiące później 15 sierpnia 1894 r. w Radomiu zmarła matka Heleny, Julia Kontkiewicz. Śmierć babki zgłosił dwudziestoletni wtedy Ksawery Prauss, najmłodsze dziecko Heleny.

Helena i Antoni Praussowie z pewnością byliby dumni ze swojego syna Ksawerego. Był pierwszym ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, a nieco później senatorem. Wnuczką Ksawerego Praussa jest Zofia Romaszewska.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s