Zawód: nauczyciel cz. 1 – Profession: teacher Part 1

Źródło: "Tygodnik Illustrowany", nr 311, z dnia 09.09.1865, s. 106.

Źródło: „Tygodnik Illustrowany”, nr 311, z dnia 09.09.1865, s. 106.

Jeszcze wiele razy będziemy wracać do listu Józefa Kontkiewicza, napisanego w 1855 r. do dwójki jego starszych dzieci. List ten jest kopalnią wiedzy o przodkach i wskazówką do dalszych poszukiwań. Już z listu wiedzieliśmy, że, podobnie jak Józef, jego siostry poświęciły się nauczaniu. Z czasem trafiliśmy na więcej informacji o ich pracy. Jeden ze szwagrów Józefa był nauczycielem, inny pracownikiem oświaty. Syn, siostrzeniec oraz wnuk Józefa, choć z wykształcenia inżynierowie górnicy, też mieli związki z oświatą.

Już wspominaliśmy o przykładaniu dużej wagi do edukacji dzieci przez rodziców Józefa, Józefa Kontkiewicza i jego żonę Ludwikę z Guzowskich. Wykształcenie uzyskane w szkołach krakowskich pozwoliło Józefowi i jego rodzeństwu utrzymywać się samodzielnie po stracie ojca na przełomie lat 1829/30. Józef, jeszcze uczeń liceum, zaczął dawać lekcje, „za które sobie zarobił na nędzne wyżywienie i liche okrycie”. Dwie najstarsze siostry: licząca blisko 18 lat Izabella i nieco od niej młodsza Teresa, dotychczas uczennice pensji, „poszły na guwernantki”[1].

Sandomierz, budynek, w którym niegdyś mieściła się szkoła panien benedyktynek (fot. A. Kontkiewicz)

Sandomierz. Budynek, w którym niegdyś mieściła się szkoła panien benedyktynek (fot. A. M. Kontkiewicz).

[aktualizacja 19.09.15] Kilka lat później odnajdujemy je w szkole benedyktynek w Sandomierzu. Z aktu ślubu Izabelli Kontkiewicz z Janem Kondratowiczem, przechowywanego w sandomierskim Archiwum Diecezjalnym, wynikało jedynie, że Izabella przybyła do Sandomierza ponad rok przed zawarciem małżeństwa, co miało miejsce 18 stycznia 1837 r. w Katedrze Sandomierskiej. Z akt szkoły panien benedyktynek znajdujących się w Archiwum Państwowym w Radomiu jasno wynika, że Izabella Kontkiewicz podjęła pracę już od roku szkolnego 1834/35[2]. Według notatki w tych aktach był to jej 8. rok pracy jako nauczycielki. Początkowo uczyła u panien benedyktynek na podstawie zgody Inspektora. 17 marca 1836 r. na posiedzeniu nauczycieli Szkoły Obwodowej w Sandomierzu Izabella zdała egzamin, który uprawniał ją do nauczania języków polskiego, francuskiego i niemieckiego, historii powszechnej, geografii oraz robót[3]. W związku z poślubieniem Jana Kondratowicza w lutym 1837 r. przestała uczyć, zastąpiła ją jej siostra Teresa[4].

Fragment rozkładu zajęć szkoły benedyktynek w roku szkolnym 1834/35. Źródło: APR, zespół 383.

Fragment Rozkładu Nauk szkoły benedyktynek w roku szkolnym 1834/35. Źródło: APR, zespół 383.

 

Notatka potwierdzająca zdanie egzaminu na nauczycielkę przez Izabellę Kontkiewicz. Źródło: APR, zespół 383.

Notatka potwierdzająca zdanie egzaminu na nauczycielkę przez Izabellę Kontkiewicz. Źródło: APR, zespół 383.

 

Fragment aktu małżeństwa Izabelli Kontkiewicz i Jana Kondratowicza, znajdującego się w Archiwum Diecezjalnym w Sandomierzu.

Fragment aktu małżeństwa Izabelli Kontkiewicz i Jana Kondratowicza, znajdującego się w Archiwum Diecezjalnym w Sandomierzu.


[aktualizacja 19.09.15] Z aktu ślubu Izabelli z Janem wiemy, że Jan Kondratowicz pochodził z Powiatu Dubieńskiego w Guberni Wołyńskiej, ze wsi Berehy. Urodził się w 1807 r.[5] Rodzicami jego byli ksiądz Józef Kondratowicz, proboszcz cerkwi grecko-unickiej, i Anastazja z Lewickich[6]. Jan Kondratowicz był absolwentem gimnazjum w Łucku z 1826 r.[7], gdzie następnie został urzędnikiem w magistracie. Po powstaniu listopadowym był urzędnikiem w Warszawie[8]. Przed przeniesieniem do Sandomierza Jan Kondratowicz pracował w Gimnazjum Gubernialnym w Lublinie, gdzie prawdopodobnie uczył w języku rosyjskim[9]. Nauczycielem języka rosyjskiego został dopiero w Sandomierzu, dokąd przybył w 1834 r.[10]. Jan Kondratowicz był nauczycielem w Szkole Obwodowej w Sandomierzu, następnie przemianowanej na Szkołę Powiatową od roku szkolnego 1834/35 do roku szkolnego 1851/52. Równolegle w tych latach prowadził lekcje języka rosyjskiego w szkole panien benedyktynek, z wyjątkiem roku szkolnego 1850/51, w którym poprosił o zwolnienie z zajęć[11]. Ceniony za pracę dydaktyczną, już na początku otrzymywał nagrody za dobre efekty swojej pracy. Po wizytacji „w roku szkolnym 1845/46 został wyróżniony nie tylko jako dobry nauczyciel, ale także z tego względu, że zastępował przez kilka miesięcy zmarłego inspektora szkoły sandomierskiej”[12]. Wysoko oceniono jego pracę w sandomierskiej szkole jeszcze kilka razy, uznano za na tyle zdolnego i pracowitego, że mógłby być rozważany, jako kandydat na inspektora. W 1852 r. Jan Kondratowicz został nauczycielem Szkoły Powiatowej Realnej przy Gimnazjum Gubernialnym w Radomiu[13]. Za pracę w tej szkole otrzymał nagrodę w 1857 r.[14]. Na początku lat sześćdziesiątych równolegle pracował w rządowej Wyższej Szkole Żeńskiej w Radomiu[15]. W 1863 r. jego młodszy syn, Hieronim, kończył radomskie gimnazjum. Ale Jan Kondratowicz już od 1862 r. był ponownie nauczycielem w szkole powiatowej w Sandomierzu. Jak pisał A. Massalski „Można się domyślać, że jako syn duchownego unickiego, (Jan Kondratowicz) oficjalnie wyznający wiarę katolicką nie cieszył się pełnym zaufaniem władz rosyjskich.” Anna Szylar wspomina jeszcze, że w roku szkolnym 1864-1865 Jan Kondratowicz ponownie uczył jezyka rosyjskiego w szkole benedyktynek[16]. Najprawdopodobniej w 1865 r. przeszedł na emeryturę[17]. Zmarł 2 stycznia 1871 r., został pochowany na cmentarzu katolickim w Zawichoście[18].

 

Okładka książki, która dostarczyła cennych informacji o siostrach Józefa Kontkiewicza

Okładka książki, która dostarczyła cennych informacji o siostrach Józefa Kontkiewicza

[aktualizacja 19.09.15] Jak już wspomniano, druga z sióstr, Teresa Kontkiewicz, zastąpiła w szkole benedyktynek Izabellę po jej ślubie z Janem Kondratowiczem. Nastąpiło to w połowie roku szkolnego 1836/37. W aktach szkoły znajduje się notatka z dnia 16 lutego 1837 r. stwierdzająca, że siostra, która jest następczynią, musi zdawać egzamin[19]. „Teresa została „przeegzaminowana przed radą szkolną w Sandomierzu, uzyskała zezwolenie na nauczanie języka polskiego, francuskiego i niemieckiego, historii, grografii, arytmetyki i robót. Pracowała tylko do 1838 r.”[20]. Wiemy jeszcze, że później przez rok pracowała jako guwernantka u panien norbertanek w Imbramowicach[21], a w 1841 r. wyszła za mąż za Stanisława Andrzeja Kryńskiego. Co ciekawe, w akcie ślubu córki Teresy  z 1870 r. napisano, że Teresa Kryńska była emerytką.

Fragment Rozkładu Nauk w szkole benedyktynek w roku szkolnym 1837/38. Źródło: APR, zespół 383.

Fragment Rozkładu Nauk w szkole benedyktynek w roku szkolnym 1837/38.
Źródło: APR, zespół 383.

 

***

[1] List Józefa

[2] Archiwum Państwowe w Radomiu, Radomska Dyrekcja Szkolna, j. 383.

[3] Tamże.

[4] Tamże.

[5] A. Massalski, „Słownik biograficzny. Nauczyciele szkół średnich rządowych w Królestwie Polskim 1833-1862”, Warszawa 2007, s. 209.

[6] Akt ślubu Izabelli Kontkiewicz i Jana Kondratowicza, Archiwum Diecezjalne w Sandomierzu.

[7] A. Massalski, „Słownik biograficzny. Nauczyciele szkół średnich rządowych w Królestwie Polskim 1833-1862”, Warszawa 2007, s. 209.

[8] A. Massalski, „Nauczyciele szkół średnich męskich rządowych w królestwie polskim w latach 1833-1862”, Warszawa 2012, s. 175 – na podstawie formularza z 1841 r. znajdującego się Rosyjskim Państwowym archiwum w Petersburgu (RGIAP).

[9] I. Sadurski, „Rosjanie w kadrze nauczycielskiej Gimnazjum Lubelskiego w okresie paskiewiczowskim w świetle zbiorów Archiwum Państwowego w Lublinie”, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin – Polonia, 2013

[10] A. Massalski, „Słownik biograficzny. Nauczyciele szkół średnich rządowych w Królestwie Polskim 1833-1862”, Warszawa 2007, s. 209.

[11] Archiwum Państwowe w Radomiu, Radomska Dyrekcja Szkolna, j. 383.

[12] A. Massalski, „Nauczyciele języka i literatury rosyjskiej w męskich rządowych szkołach średnich w królestwie polskim w latach 1833–1862. Liczebność grupy, drogi awansu i ocena ich pracy przez władze oświatowe”.

[13] Kurjer Warszawski, 1852, nr 146, s. 761.

[14] Kurjer Warszawski, 1857, nr 41, s. 213.

[15] A. Massalski, „Słownik biograficzny. Nauczyciele szkół średnich rządowych w Królestwie Polskim 1833-1862”, Warszawa 2007, s. 209.

[16] A. Szylar, Działalność oświatowa benedyktynek sandomierskich w latach 1616–1865, Lublin 2002, s. 141.

[17] A. Massalski, „Collegium Gostomianum. Szkoła średnia w Sandomierzu w latach 1773-1914”, t. II, Sandomierz 2002, s. 196.

[18] Akta metrykalne parafii prawosławnej w Sandomierzu, Archiwum Państwowe w Sandomierzu.

[19] Archiwum Państwowe w Radomiu, Radomska Dyrekcja Szkolna, j. 383.

[20] A. Szylar, Działalność oświatowa benedyktynek sandomierskich w latach 1616–1865, Lublin 2002, s. 137.

[21] „Walka caratu ze szkołą polską w Królestwie Polski w latach 1831-1870”, K. Poznański, Warszawa 1993, s. 361.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s